Các khoản trích theo lương mà công nhân cần hiểu rõ 2026

Trong quá trình làm việc, nhiều người lao động thường chỉ quan tâm đến số lương thực nhận hàng tháng, mà ít tìm hiểu lý do vì sao mỗi tháng lại bị “trừ lương” một khoản nhất định. Không ít công nhân cho rằng công ty tự ý trích lương, dẫn đến thiệt thòi, nhưng thực tế, phần lớn các khoản trích đó là bắt buộc, được quy định trong pháp luật để bảo vệ quyền lợi lâu dài của người lao động.

Việc hiểu đúng về các khoản trích theo lương sẽ giúp người lao động nắm rõ quyền lợi của mình, biết cách kiểm tra, giám sát và bảo vệ thu nhập chính đáng của bản thân, tránh bị doanh nghiệp trừ sai hoặc không tham gia đầy đủ các chế độ bảo hiểm.

Các khoản trích lương là gì?

Các khoản trích theo lương là phần tiền được khấu trừ từ lương hàng tháng của người lao động để tham gia các quỹ bảo hiểm bắt buộc, thuế thu nhập cá nhân hoặc các khoản thỏa thuận trong hợp đồng lao động. Các khoản này không đơn thuần là “trừ tiền”, mà thực chất là khoản đầu tư cho tương lai của chính người lao động khi ốm đau, thai sản, thất nghiệp, tai nạn lao động hoặc trích lương về hưu.

Theo pháp luật hiện hành, các khoản trích bắt buộc phổ biến gồm:

1. Bảo hiểm xã hội (BHXH)

2. Bảo hiểm y tế (BHYT)

3. Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)

4. Bảo hiểm tai nạn lao động (do doanh nghiệp đóng hoàn toàn)

5. Thuế thu nhập cá nhân (nếu mức lương đủ điều kiện đóng)

Ngoài ra còn có các khoản trích theo thỏa thuận như:

• Phí công đoàn

• Tiền ăn ca

• Tiền nhà, điện nước (nếu công ty chi trả trước)

• Các khoản tạm ứng hoặc bồi thường (nếu có)

Tại sao cần hiểu rõ tiền bị trích lương?

Không ít công nhân làm việc lâu năm nhưng vẫn không hiểu vì sao lương thực nhận thấp hơn lương hợp đồng. Khi xảy ra tranh chấp, đòi quyền lợi hoặc nghỉ việc, người lao động dễ bị thiệt vì không hiểu đủ về chế độ bảo hiểm. Vì vậy, hiểu rõ các khoản trích lương sẽ giúp:

• Biết mình có đang được tham gia đầy đủ bảo hiểm hay không

• Tự kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm trên ứng dụng VssID

• Biết cách đối chiếu lương hợp đồng và lương thực nhận

• Nhận đúng quyền lợi khi ốm đau, thai sản, thất nghiệp hoặc về hưu

• Tránh bị doanh nghiệp lợi dụng, nợ bảo hiểm hoặc trừ sai quy định

• Hiểu rõ quyền lợi lâu dài, không bỏ cuộc vì “lương thấp”

Các khoản trích theo lương bắt buộc theo pháp luật (Phần 1): Bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội (BHXH) – Cần hiểu đúng để không mất quyền lợi sau này

BHXH là khoản trích lương quan trọng nhất, mang tính chất lâu dài, giúp người lao động nhận quyền lợi khi:

• Nghỉ thai sản

• Nghỉ ốm đau, tai nạn

• Nghỉ hưu

• Hưởng chế độ tử tuất

Mức trích BHXH bắt buộc:

• Người lao động đóng: 8% lương tháng

• Doanh nghiệp đóng: 17,5%

Tổng cộng: 25,5% tiền lương được trích nộp vào quỹ BHXH hàng tháng.

Ví dụ: Nếu lương đóng bảo hiểm là 6.000.000 đồng
Người lao động phải đóng: 8% x 6.000.000 = 480.000 đồng/tháng
Doanh nghiệp đóng: 17,5% x 6.000.000 = 1.050.000 đồng/tháng

Tổng số tiền đóng BHXH mỗi tháng: 1.530.000 đồng

Tiền doanh nghiệp đóng sẽ không trừ vào lương của nhân viên, nhưng là khoản doanh nghiệp phải chi trả để đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

Quyền lợi từ khoản BHXH bị “trích lương” hàng tháng

Người lao động sẽ được hưởng trích lương các quyền lợi:

Chế độ ốm đau: nghỉ ngơi và được trả tiền theo số ngày nghỉ ốm có giấy xác nhận của cơ sở y tế.

Chế độ thai sản: phụ nữ sinh con được nghỉ 6 tháng và nhận tiền chế độ. Chồng cũng có thể hưởng chế độ khi vợ sinh con.

Chế độ hưu trí: khi đủ tuổi nghỉ hưu và đủ năm đóng BHXH.

Chế độ tử tuất: thân nhân được nhận trợ cấp khi người lao động qua đời.

Bảo hiểm y tế (BHYT) – Quyền được khám chữa bệnh với chi phí thấp hơn

Không ít công nhân nghĩ rằng doanh nghiệp tự trừ tiền để dùng cho mục đích khác. Nhưng BHYT thực chất giúp giảm chi phí khám chữa bệnh khi người lao động ốm đau, tai nạn hoặc điều trị dài ngày.

Mức trích BHYT:

• Người lao động đóng: 1,5%

• Doanh nghiệp đóng: 3%

• Tổng cộng: 4,5% lương

Khi tham gia BHYT, người lao động được hưởng:

Hưởng từ 80% đến 100% chi phí khám chữa bệnh tại bệnh viện đúng tuyến
Nếu điều trị nội trú trái tuyến tỉnh hoặc trung ương vẫn được thanh toán trích lương từ 40% đến 60%
Được hỗ trợ chi phí khi phẫu thuật, điều trị ung thư, chạy thận

Có thể nói, BHYT là khoản trích nhỏ nhưng quyền lợi rất lớn.

 Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) – Bảo hiểm cho những lúc mất việc

BHTN là khoản trích lương giúp người lao động nhận trợ cấp khi mất việc, nghỉ việc hoặc bị cho thôi việc.

Mức đóng:

• Người lao động đóng: 1%

• Doanh nghiệp đóng: 1%

• Nhà nước hỗ trợ nhưng không trừ vào lương

Quyền lợi khi tham gia BHTN:

Nhận 60% mức bình quân lương đóng bảo hiểm của 6 tháng gần nhất
Tham gia học nghề miễn phí tối đa 6 triệu đồng khóa
Hỗ trợ tìm việc làm
Được đóng nối tiếp khi đi làm công ty mớ i

Nếu công ty không đóng BHTN, người lao động sẽ không đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp khi nghỉ việc.

Đến đây, bạn đã hiểu những khoản trích lương bắt buộc quan trọng nhất và cách chúng ảnh hưởng đến quyền lợi trích lương của mình.

Các khoản trích theo lương ngoài bảo hiểm – Người lao động cần chú ý

Bên cạnh các khoản trích lương bắt buộc như BHXH, BHYT, BHTN, người lao động còn có thể bị trừ các khoản khác tùy theo thỏa thuận với doanh nghiệp. Những khoản này không bắt buộc theo luật, nhưng hợp pháp nếu được quy định trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế công ty.

Phí công đoàn (1% – không bắt buộc đối với tất cả người lao động)

Phí công đoàn không phải khoản trích lương bắt buộc đối với người lao động, nhưng hầu hết các doanh nghiệp đều thu khi công đoàn đã được thành lập.

• Mức trích công đoàn: 1% tiền lương đóng bảo hiểm

• Chỉ trích với người lao động là đoàn viên công đoàn

• Không bắt buộc đối với tất cả nhân viên

Nếu người lao động chưa tham gia công đoàn, doanh nghiệp không được tự ý trừ phí công đoàn.

Tiền ăn ca, tiền nhà, tiền điện nước, tiền đồng phục (nếu có thỏa thuận)

Nhiều doanh nghiệp hỗ trợ công nhân tiền ăn ca, tiền nhà, xăng xe hoặc đồng phục. Tuy nhiên, nếu công nhân không sử dụng hoặc vi phạm quy định, doanh nghiệp có thể khấu trừ lại một phần hoặc toàn bộ khoản này.

Lưu ý:

• Những khoản này chỉ hợp pháp khi có sự đồng ý trước của người lao động

• Nếu doanh nghiệp thu mà không giải thích rõ, người lao động có thể yêu cầu giải trình trích lương

Khoản bồi thường, tạm ứng lương hoặc trừ do làm hỏng tài sản

Trong một số trường hợp, doanh nghiệp có quyền trích lương nếu người lao động:

• Gây thiệt hại nghiêm trọng cho tài sản

• Làm mất hàng hóa, thiết bị

• Tạm ứng lương nhưng đến hạn chưa trả

• Không hoàn thành cam kết đào tạo (đào tạo có ràng buộc)

Tuy nhiên, theo Điều 102 Bộ luật Lao động 2019:
Doanh nghiệp chỉ được khấu trừ tối đa 30% tiền lương hàng tháng của người lao động.
Nếu doanh nghiệp trừ vượt mức này là vi phạm pháp luật.

So sánh lương Gross và lương Net – Không hiểu dễ bị trừ “oan”

Đây là điểm mà nhiều công nhân thường nhầm lẫn và cho rằng mình bị trừ lương sai quy định.

Ví dụ thực tế:

Một công nhân được ký hợp đồng với mức lương Gross là 10.000.000 đồng.

Các khoản trích theo lương:

• BHXH (8%): 800.000

• BHYT (1,5%): 150.000

• BHTN (1%): 100.000

• Phí công đoàn (nếu có): 100.000

Vậy lương thực nhận (lương Net):
10.000.000 – 800.000 – 150.000 – 100.000 – 100.000 = 8.850.000 đồng

Nếu doanh nghiệp công bố lương Net ngay từ đầu, thì người lao động không phải tính toán gì thêm, vì đã là số trích lươngthực nhận.

Bảng tóm tắt mức trích bảo hiểm từ lương người lao động

Vì sao người lao động cần quan tâm đến các khoản trích theo lương?

Nhiều người cho rằng các khoản này chỉ khiến lương giảm, nhưng thực tế, các khoản trích lương mang lại lợi ích rất lớn:

Giúp bảo vệ bản thân khi đau ốm, tai nạn, mất việc hoặc sinh con

Nhờ có BHXH, BHYT, BHTN, người lao động sẽ được hỗ trợ trích lương tài chính khi gặp vấn đề sức khỏe hoặc mất việc.

Là điều kiện để tính lương hưu khi lớn tuổi

Những tháng đóng bảo hiểm sẽ được tính vào thời gian để hưởng lương hưu. Nếu không tham gia bảo hiểm, người lao động sẽ mất quyền lợi này.

Là căn cứ pháp lý để đòi quyền lợi nếu công ty vi phạm

Người lao động có quyền yêu cầu công ty:

• Chốt sổ bảo hiểm khi nghỉ việc

• Truy đóng nếu doanh nghiệp nợ bảo hiểm

• Bồi thường nếu làm gián đoạn quá trình đóng bảo hiểm

Làm thế nào để biết công ty có đang đóng đúng bảo hiểm hay không?

Người lao động có thể kiểm tra theo các cách sau:

1. Tra cứu trên ứng dụng VssID của BHXH Việt Nam

2. Kiểm tra trên website baohiemxahoi.gov.vn

3. Yêu cầu phòng nhân sự cung cấp sao kê đóng bảo hiểm

4. Liên hệ cơ quan BHXH địa phương để kiểm tra

Nếu phát hiện doanh nghiệp nợ hoặc trốn đóng, cần yêu cầu công ty khắc phục ngay để không bị mất quyền lợi.

Sai lầm khiến người lao động bị trích lương sai hoặc mất quyền lợi

Không ít công nhân bị trích lương sai, trừ quá mức hoặc không được hưởng bảo hiểm dù bị trừ hàng tháng. Nguyên nhân có thể đến từ doanh nghiệp, nhưng cũng có khi xuất phát từ sự thiếu hiểu biết của chính người lao động.

Dưới đây là những sai lầm phổ biến:

Không quan tâm đến các khoản bảo hiểm bị trừ mỗi tháng

Nhiều người lao động nhìn thấy bảng lương bị trừ bảo hiểm nhưng không biết doanh nghiệp có thực sự đóng hay không trích lương. Có trường hợp doanh nghiệp vẫn trừ lương nhưng không nộp cho cơ quan BHXH, dẫn đến:

Không được hưởng chế độ ốm đau, thai sản, thất nghiệp
Không chốt được sổ khi nghỉ việc
Không có dữ liệu trên hệ thống bảo hiểm

Người lao động cần chủ động kiểm tra trên ứng dụng VssID hoặc yêu cầu cung cấp sao kê đóng bảo hiểm định kỳ.

Nghỉ việc nhưng không yêu cầu chốt sổ bảo hiểm

Chốt sổ là bước quan trọng để xác nhận thời gian đã đóng bảo hiểm. Nếu không chốt sổ, dữ liệu bảo hiểm sẽ không được cập nhật chính xác, dẫn tới:

Không thể hưởng bảo hiểm thất nghiệp
Không thể tiếp tục đóng nối khi sang công ty mới
Không đủ năm đóng để hưởng lương hưu

Nhiều công nhân nghỉ việc nhưng không yêu cầu doanh nghiệp chốt sổ, đến khi cần mới phát hiện bị thiếu nhiều tháng đóng.

Không giữ bảng lương, hợp đồng lao động, phiếu lương

Trong trường hợp tranh chấp với công ty (ví dụ công ty trừ lương sai, nợ bảo hiểm hoặc không trả trợ cấp), các giấy tờ như hợp đồng lao động, bảng lương, phiếu chi trả bảo hiểm sẽ là bằng chứng pháp lý quan trọng.

Người lao động cần giữ lại:

• Hợp đồng lao động các lần ký trích lương

• Bảng lương hàng tháng

• Biên lai đóng bảo hiểm (nếu có)

• Quyết định tăng lương, bổ nhiệm hoặc thôi việc

Đồng ý ký hợp đồng Net nhưng không biết mình vẫn phải đóng bảo hiểm

Nhiều công ty trả lương Net (tiền thực nhận), nhưng thực tế họ vẫn phải đóng bảo hiểm dựa trên lương Gross. Một số doanh nghiệp cố tình đóng bảo hiểm với mức thấp hơn (đóng theo mức tối thiểu vùng), khiến người lao động mất quyền lợi khi hưởng chế độ trích lương như:

• Thai sản thấp hơn nhiều so với lương thực tế

• Lương hưu sau này rất thấp

• Trợ cấp thất nghiệp không đúng với thu nhập

Nếu công ty đóng bảo hiểm thấp hơn lương thực nhận, người lao động có quyền yêu cầu điều chỉnh.

Các hành vi trích lương trái quy định mà người lao động cần biết

Theo Bộ luật Lao động năm 2019, doanh nghiệp không được tự ý trừ lương nếu không có cơ sở pháp lý. Một số hành vi vi phạm bao gồm:

Doanh nghiệp tự ý trừ tiền vì đi muộn mà không có quy chế rõ ràng
Khấu trừ tiền vì làm hỏng sản phẩm vượt quá mức cho phép
Trừ tiền đồng phục, đào tạo mà không có thỏa thuận bằng văn bản
Trích phí công đoàn đối với người lao động không phải đoàn viên
Trừ bảo hiểm nhưng không đóng cho cơ quan BHXH

Theo Điều 102 Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp chỉ được khấu trừ tối đa 30% lương hàng tháng của người lao động, kể cả khi có vi phạm.

Dấu hiệu công ty nợ hoặc không đóng bảo hiểm dù có trích lương

Người lao động cần cảnh giác khi thấy các dấu hiệu trích lương sau:

Bị trừ bảo hiểm hằng tháng nhưng không có giấy tờ xác nhận
Không tra cứu được quá trình đóng bảo hiểm trên ứng dụng VssID
Khi nghỉ việc, công ty không chịu chốt sổ
Doanh nghiệp chỉ trả lương Net mà không giải thích rõ khoản đóng bảo hiểm
Người lao động bị từ chối hưởng chế độ thai sản, thất nghiệp, ốm đau vì thiếu dữ liệu

Nếu gặp trường hợp này, người lao động có thể làm đơn gửi:

Cơ quan bảo hiểm xã hội
Liên đoàn lao động
Thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội

LET’S GO – Giải pháp kết nối quyền lợi người lao động và doanh nghiệp

LET’S GO không chỉ là đơn vị tuyển dụng mà còn tư vấn chuyên sâu về các chính sách trích lương, bảo hiểm, pháp luật lao động và quyền lợi nhân sự. Với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nhân sự, LET’S GO hỗ trợ:

Dành cho người lao động:

• Tư vấn các khoản bị trích lương và quyền lợi bảo hiểm

• Hướng dẫn kiểm tra công ty có đóng bảo hiểm hay không

• Hỗ trợ khi công ty chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm

• Cách yêu cầu doanh nghiệp chốt sổ đúng luật

Dành cho doanh nghiệp:

• Xây dựng hệ thống lương – bảo hiểm minh bạch và đúng luật

• Thiết kế bảng lương Gross – Net hiệu quả

• Hỗ trợ thủ tục BHXH, BHYT, BHTN

• Đào tạo nhà quản lý về chính sách lương và phúc lợi nhân sự

LET’S GO hướng tới mục tiêu xây dựng thị trường lao động minh bạch, công bằng và bền vững, nơi cả doanh nghiệp và người lao động đều được bảo vệ và phát triển.

Kết luận

Việc hiểu đúng về trích lương không chỉ giúp người lao động bảo vệ quyền lợi trước mắt mà còn bảo đảm an sinh lâu dài như lương hưu, thai sản, thất nghiệp và chăm sóc sức khỏe. Người lao động không nên chỉ quan tâm đến số tiền thực nhận mà cần chủ động tìm hiểu các khoản bảo hiểm, quy định pháp luật và lưu giữ toàn bộ hồ sơ liên quan.

Doanh nghiệp minh bạch trong việc trích lương, đóng bảo hiểm không chỉ thể hiện trách nhiệm mà còn là cách hiệu quả để giữ chân nhân sự, nâng cao uy tín và phát triển bền vững.

Liên hệ với chúng tôi:

Hotline: 092 642 3838

Fanpage: LET’S GO

Website: Việc làm LET’S GO

Tham khảo thêm:

Website: Tuyển dụng TTV